نمایشگر یک مطلب

خانه های قدیمی یزد

 

خانه‌‌هاى قديمى از نظر موقعيت مکانى در جهت قبله قرار دارند. اين جهت‌‌گيرى از لحاظ اقليمى، شرايط را به وجود آورده است تا فضاهاى تابستانى و اتاق‌هاى زمستانى به طرزى مفيد پيرامون حياط مرکزى قرار گيرند.

 

حياط مرکزى، اصلى‌ترين فضاى خانه‌هاى يزدى است. حوض آب در وسط حياط قرار گرفته است و باغچه‌ها و «تريشه‌ها»ى دور تا دور آن، با درختانى که نياز کمى به آب دارند همچون انار، انگور، انجير، و پسته علاوه بر ايجاد زيبايى و سرسبزى خانه و تأمين سايه و خنکى هواى آن، ‌خشکى هوا را نيز مى‌کاهند. به عبارتى، همهٔ عناصر متشکلهٔ خانه يزدى دست به دست هم مى‌دهند تا اقليمى کوچک و قابل زيست براى انسان فراهم سازند. حياط خانه‌هاى يزدى مکانى براى انواع بازى‌هاى محلى، سرگرمى و تفريح کودکان و نوجوانان است.

 

در اغلب خانه‌هاى سنتى يزد تالارى جلوى اتاق‌هاى ساختمان وجود دارد که به صورت صفه و ايوان بزرگ نمايان است و محلى براى گذران ساعات عصر و شب تابستان است. اتاق‌ها با نام‌هاى سه درى، پنج‌درى، هفت درى، ارسى و شکم دريده از هم تفکيک مى‌‌شوند که هر يک در پاسخگويى به نيازهاى ساکنان خانه نقش دارند.

 

در بيشتر خانه‌ها، ‌ زيرزمين وجود دارد که به عنوان فضاى زندگى تابستانى و محل نگهدارى مواد خوراکى يا انبار از آن‌ها استفاده مى‌شود. طراحى زيرزمين‌ها به گونه‌اى است که از طريق ارتباط با بادگير، حياط، جوى آب و باغچه، در تابستان گرم منطقه شرايط مساعد و محيطى آرام و مطبوع را براى استراحت ايجاد مى کند. سر در ورودى خانه‌ها نيز نمايانگر تشخص و منزلت اجتماعى صاحب خانه است. نام و ياد خداوند به صورت‌هاى مختلف بر سر در خانه براى تبرک نقش مى‌بندد. کوبه‌هاى در خانه‌ها (مثل ساير شهرهاى قديمي) معمولاً به دو صورت متفاوت بر دو لنگه در نصب مى‌شوند که هر يک با توجه به نوع صداى آن به خانم‌ها و آقايان اختصاص دارد. از فضاى پشت بام خانه نيز در شب‌هاى تابستان براى استراحت استفاده مى‌شود.

 

پاره‌اى از خانه‌هاى قديمى يزد به دلايل فاميلى در کنار هم ترکيب شده و مجموعه‌هاى ارزشمندى را به وجود آورده‌اند. مجموعهٔ فاميلى عرب‌ها در محلهٔ فهادان، مجموعهٔ فاميلى اولياء جنب مسجد امير چخماق، ‌مجموعهٔ‌ فاميلى شيرازى در کوى گلچينان و مجموعهٔ فاميلى لارى‌ها در کوچهٔ کتابخانه از اين نوع محسوب مى‌شوند. از خانه‌هاى نفيس يزد که هر يک ويژگى هنرى، معمارى، و تاريخى ويژه‌اى دارند به شرح زير مى‌توان نام برد:

 

خانهٔ حاج على اکبر قناد، خانهٔ شيخ هراتى، خانهٔ مشير، خانهٔ حسينيان، خانهٔ ميرزا محمد حسن قزوينى زاده، خانهٔ پوست فروش‌ها، خانهٔ کلاهدوزها، خانهٔ حاج آقا حسين باغى و خانهٔ بى‌بى فاطمه تاجر.

 

در شهرهاى تفت، اردکان، ابرقو، بافق، ميبد و مهريز نيز خانه‌هاى متعدد و نفيسى وجود دارد.

 

از ديگر خانه‌هاى قديمى استان از جمله خانهٔ انصارى و نصيرى در يزد، صولت و آقازاده در ابرکوه، کلاهدوز در رستاق، وحشى بافقى در بافق، اسعدى در ندوشن و ... نيز نام برد که هر يک از آن‌ها از ويژگى‌هى معمارى خاص منطقه برخوردارند و بسيار ديدنى هستند